سبحانه و تعالى اينها همه هست . مبدئش جهل و نقصان طبيعى است كه با خود آورده از شكم مادر « وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً . » « 1 » و منتهايش : كمال حقيقى است كه فوق همه كمالات است و آن وصول است به حق سبحانه « وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى » « 2 » ، « يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ » « 3 » . و مسافت راه در اين سفر كمالات علميّه و عمليّه است كه روح طىّ آنها مىكند شيئا فشيئا و « صراط مستقيم » عبارت از اين مسافت است « وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ « 4 » » و اين كمالات مترتب است بعضى بر بعضى . تا كمال متقدم طى نشود به متأخر نتواند رفت . و منازل اين سفر ، صفات حميده است كه مقامات روح است منتقل مىشوند از هر يك به ديگرى كه فوق آن است . منزل اوّل ، « يقظه » است كه آگاهى است و منزل آخر ، « توحيد » است كه مقصد اقصى است . و تفصيل منازل و درجات در كتب دانايان اصحاب ما - رضوان اللّه عليهم - مذكور است . و مسيّر اين سفر ، جد تمام و جهد بليغ و همّت عالى است در قطع اين منازل ، و مجاهده و رياضت فرمودن نفس است به حمل مشقّتهاى تكليف مراقبه و محاسبهء نفس آنا فآنا ، و هموم را همّ واحد گردانيدن ، و منقطع شدن به حق سبحانه وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا « 5 » .

--> ( 1 ) . نحل ( 16 ) 78 ؛ نسخه : خلقكم في بطون . . ( 2 ) . نجم ( 53 ) 42 . ( 3 ) . انشقاق ( 84 ) 6 . ( 4 ) . انعام ( 6 ) 153 . ( 5 ) . مزمل ( 73 ) 8 .